ΑΡΘΡΑ

ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΟΥ ΣΑΓΙΑ

Την παραμονή των Φώτων 5 Ιανουαρίου κάθε χρόνου αναβιώνει στους Ασκητές Ροδόπης το έθιμο του Σαγιά που τελούνταν σ όλη την Καππαδοκία από τους Ρωμιούς χριστιανούς και ήρθε στη νέα πατρίδα με τους πρόσφυγες από τα μέρη εκείνα.
Η λέξη σαγιά σημαίνει την εξ ύψους προστασία και σκέπη. Στην πράξη είναι μια εστία φωτιάς όπου καίγονται παλιά μεταχειρισμένα άχρηστα πράγματα που βγάζουν δυνατή φλόγα.
Τέτοια πράγματα που δεν υπάρχουν σήμερα είναι σκούπες παλιές, καλάθια από καλάμια, κυψέλες από λυγαριά, παλιά καθίσματα, ξύλινα τραπέζια, φρύγανα και άλλα. Οι νέοι του χωριού παίρνανε από τα σπίτια, μαζεύουν τα πράγματα αυτά ,τα φέρνουν και τα στιβιάζουν στο σωρό του σαγιά. Το έθιμο γίνεται στις αυλές των εκκλησιών, σε αλάνες και σε πλατείες για να μη συμβεί κάποιο απρόβλεπτο κακό με πυρκαγιά.
Μετά τον εσπερινό των Θεοφανίων ο κόσμος μαζεύεται γύρω από το σωρό που γίνεται σήμερα με πουρνάρια και ξερόκλαδα και γίνεται πλειοδοτική δημοπρασία για το ποιος θα ανάψει τη φωτιά. Ο πλειοδότης αναλαμβάνει το τιμητικό αυτό έργο και το ποσό που προκύπτει δίνεται στην εκκλησία της ενορίας. Η συνήθεια θέλει να συμμετέχουν στη δημοπρασία οι νεόπαντροι οι αραβωνιασμένοι και αλλοι χωρις να αποκλειονται οι γυναικες.
Το αναμα γινεται σταυρωτα απο 4 σημεια: Δυση-Ανατολη-Βορας-Νοτος. Ο πυροδοτης τη στιγμη που βαζει φωτια, πρεπει να λεει σαν προσευχη καθε φορα << Κυριος φωτισμος μου και ισχυς μου>>. Οταν φουντωσουν οι φλογες, ο κοσμπος χαιρεται και πιανεται σε κυκλικο 
χορο γυρω απο το σαγια. Απο την κατευθυνση που πηγαινει ο καπνος οι παλιοτεροι προλεγουν την πλουσια αγροτικη η αλλη σοδεια.
Το πρωτο τραγουδι που ακουγεται , μοιαζει με εκκλησιατικη ψαλμωδια, τα λογια ειναι παρμενα απο υμνους της εκκλησιας και ο βηματισμος του χορου ειναι αργος και απλος.
<<Κυριος φωτισμος μου και ισχυς μου. Κυριε ελεησον, Κυριε ελεησον >>
<<Ιωαννη Προδρομε βαπτισον τον Κυριον. Κυριε ελεησον, Κυριε ελεησον>>
<<Παναγια Δεσποινα φυλαξον τους δουλους σου. Κυριε ελεησον Κυριε ελεησον>>
Ο πρωτος του χορου τραγουδαει τους στιχους και επαναλαμβανουν οι αλλοι. Μετα ακολουθυν και αλλοι τουρκοφωνοι τελετουργικοι χοροι , οπως <Καλενιν μπασινα>, < 
<παχλαβα πισιρντιμ>,(σημερα και αλλοι ελληνικοι χοροι). Οταν οι φλογες χαμηλωσουν οι νεοι πηδανε πανω απ τη φωτια, (για το καλο λενε). Οσοι φευγουν παιρνουν απο ενα δαυλο και με την καρβουνια του κανουν το σημειο του σταυρου πανω στα πανωθυρα. 
Η καρβουνια που απομενει μαζευεται για το θυμιατο της εκλησιας. Σημερα οι Ασκητενοι μετα το τελος του εθιμου προσφερουν κερασμα στους παροντες και οργανωνουν εκδηλωση χαρας
Το εθιμο του Σαγια περιεχει πολλους αφανεις συμβολισμους που παραπεμπουν στις αρχες του θρησκευτικοκοινωνικου βιου των χριστιανων και την εκκλησιαστικη ελληνικη γλωσσα. Με το καψιμο των παλιων πραγματων γινεται καθαρισμος της φυσης. Οι φλογες που υψωνονται στον ουρανο καθαριζουν τους αιθερες και με τον φωτισμο τους αποδιωχνουν τα τζινια-δαιμονια, που ενοχλουν τους ανθρωπους, να φυγουν και να κρυφτουν στις σκοτεινες φωλιες τους.
Αυτοι ειναι μερικοι απο τους λογους που το εθιμο του σαγια διατηρηθηκε για αιωνες στην Καππαδοκια και μεταφυτευτηκε στη νεα ευλογημενη πατριδα , και θα συνεχιζει να τελειται στον παρον και στο μελλον απο τους γονουςτων μετοικησαντων Ελληνων.- 
ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ : α) Παπα Γαβριηλ Φαρασοπουλος απο Αγυρνας β) Αναστασιαδης Κοσμας απο Επισκοπη-Σκοπη. γ) Συμεωνιδης Σαββας απο Χαλβαντερε δ) Κερσελιδης Βασιλειος απο Μιστη . Απαντες εκ Καππαδοκιας αποτεθημενοι εις την μητερα γη των Ασκητων.
ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ: Φαρασ. Βασιλ. 2-1-2018 και εις ΕΤΗ ΠΟΛΛΑ.